Olga Domnina - Als ik aan het spelen ben, zit ik in mijn privéwereld

Onlangs sprak ik met de van origine Russische concertpianiste Olga Domnina. Voor het kwaliteitslabel Challenge Records heeft ze een cd uitgebracht met daarop gewaagd werk van de eveneens Russische componist Vladimir Genin. De pianocyclus die op dit album is te horen, genaamd ‘Seven Melodies for the Dial’, is speciaal voor deze veelbelovende pianiste geschreven. In oktober zal ze dit werk in de Kleine Zaal van het Concertgebouw ten uitvoer brengen. Ik praat met haar over de achtergronden van het werk en haar persoonlijke drijfveren.

Hoe zal de zaal waarin je speelt, de Kleine Zaal, van invloed zijn op de uitvoering van het werk?

Ik ben vandaag even gaan kijken in de Kleine Zaal. Het was een unieke ruimte, als je het mij vraagt. De akoestiek is fantastisch, vind ik, en je kunt je volop concentreren op de muziek. Het ontwerp is geniaal. Het is geen bombastische ruimte. Ik heb er nog niet eerder gespeeld, maar vandaag heb ik de echo even uitgeprobeerd. Je kunt alles doen wat je wil; je hoeft je geen zorgen te maken over hoe de muziek het publiek zal bereiken. Op hetzelfde moment kun je ‘hier’ en ‘daar’ zijn. Als het zo’n geweldige ruimte is, met deze magnifieke akoestiek, kun je de beslommeringen over de ruimte terzijde schuiven en je concentreren op de uitvoering zelf. In het stuk komt een rijk geschakeerd dynamisch scala naar voren; van een onmogelijke piano naar vijf fortes. Het is een erg intens stuk om te spelen, omdat het je verandert, er een enorme emotionele betrokkenheid bij komt kijken. Je moet deze emoties uitdiepen en verkennen. Als je dit niet doet ben je gewoon doorsnee. Alle goede muziek gaat over metafysica en dit stuk vormt daar geen uitzondering op. Het concept ‘tijdloosheid’ [red.: безвременье] speelt een grote rol in deze muziek. Het houdt ‘lege ruimte’ of ‘zonder hoop’ in. In het laatste deel van dit werk, ‘Blanks’, hell breaks loose. Als er geen uitzicht naar hoop bestaat, is er geen toekomst en geen hoop voor en in het leven zelf. Dit is de betekenis van dit stuk. Het is een erg donker en pessimistisch stuk; het gaat niet over vreugde. Dit deelt het stuk met andere geweldige muziek. Want wie kan vreugde uitdrukken in muziek? Waarschijnlijk alleen Mozart. Maar net als bij Schubert; het is tegelijkertijd een uitdrukking van diepzinnigheid. Maar het echte pure genot en geluk in muziek? Dat vinden we niet veel! Ik zal niet al te veel namen op gaan dreunen, maar het grootste gedeelte van alle muziek gaat over misère en verdriet, zoals in de poëzie. Dit vinden we in alle meesterwerken waarvan we zoveel houden terug. We horen een soort van puurheid op de achtergrond zweven, maar het is omgeven door de tragedie. Dit reflecteert de wereldgeschiedenis in zekere zin; de puurste krachten werden geraakt door de kwaadaardigste. Iedereen zou hun eigen beelden en impressies bij deze muziek moeten creëren, maar voor mij is de protagonist een verdrietige clown.

Hoe breng je de boodschap, als deze bestaat, van deze muziek over?

De verschillende manieren waarop mensen hun donkere emoties kunnen uiten, trekt de aandacht. Genins gedachtes en ideeën zijn zo divers. Elke frase in deze muziek verschilt sterk van een ander; je moet veel karakters en stemmingen schetsen om tot een juiste expressive van deze muziek te komen. Voor een uitvoering van deze muziek dien je een ‘basis’ voor dit stuk creëren: een rationale. In ieder geval: je moet de grenzen van de verbeelding continu verleggen, anders ben je saai. Het is voor zowel de luisteraar als de uitvoerder een bijzonder lang en veeleisend stuk. Technisch gezien is het ook heel moeilijk. Ik moester er 9 maanden lang, 10 uur per dag, aan oefenen. Ik ken het stuk inmiddels uit mijn hoofd, ik ben zo diep gegaan. Het alleen zijn met de muziek geeft een soort van vrijheid. Je vergeet de omgeving voor een tijdje. Je moet jezelf overgeven aan de ‘artistic flow’. De zeven delen van dit werk contrasteren sterk met elkaar. De hoofdtaak van de uitvoerder bestaat uit het vormen van een thema dat opgaat voor het werk. Dit ging me goed af. Ik heb het al zo vaak met de componist, Vladimir Genin, over dit stuk gehad en we waren het eigenlijk altijd met elkaar eens. We stonden immer met elkaar in contact en we hebben het stuk ook samen lichtelijk aangepast. Hij ziet mij eigenlijk als de coauteur van het werk. Het is geweldig om het met Vladimir over je ideeën te hebben, hij heeft zo’n rijke culturele achtergrond. De muzikale en intellectuele achtergrond stelt mij in staat om mezelf helder uit te drukken en hij begrijpt me in alles. Ik ben er blij om dat het lot mij in deze positie heeft gebracht. Ik was nog niet eens erg op zoek naar Genin; hij kwam op mijn pad.

Zou je de ontstaansgeschiedenis van de cyclus uit de doeken kunnen doen?

Ik vroeg Genin om dit stuk voor mij te schrijven. Mijn professor in Moskou is de beste vriend van Genin. Hij zei mij dat hij een geweldig componist is. We kozen elkaar uit. In de muziek, niet anders dan in het leven, is het moeilijk om de geschikte persoon voor je te vinden. Elk individu vervult een heel specifieke rol in het leven: echtgenoot, vriend, kennis. Het is precies hetzelfde in de muziek. De ontmoeting tussen Genin en mij voelt als een lotsbeschikking; het definieert me op een bepaalde manier. Zijn wereld is heel erg begrijpelijk voor mijzelf, ondanks dat het wel een gecompliceerde wereld is. Als ik een componist zou zijn, zou ik precies op dezelfde wijze als hem schrijven. Toen ik voor het eerst in mijn leven op een piano speelde, ik was toen 6 jaar oud, zonder te weten hoe ik zelfs een toonladder kon spelen, probeerde ik dezelfde atmosfeer neer te zetten als Genin dat heeft gedaan in zijn muziek. Het voelt een beetje als telepathie. Het is zeker een match made in heaven. We warden al snel hechte vrienden.

Heb je het idee dat je met Genin aan het communiceren bent, als je zijn muziek aan het spelen bent? Hoe zou jij de relatie tussen componist, uitvoerende en publiek precies uitleggen?

Als ik aan het spelen ben, zit ik in mijn privéwereld. Ik heb het met Genin over elke individuele noot gehad en ik heb al zijn informatie en zienswijzen geïnternaliseerd. Ik ben tijdens het spelen niet meer aan hem aan het denken. Het is tot een subjectieve aangelegenheid verworden. Je moet creatief durven te zijn met je verbeelding om dit stuk goed te kunnen uitvoeren. Daarom past de Kleine Zaal ook goed bij mij.

Ik speel deze muziek niet om een politiek doel te kunnen verwezenlijken, ik ben niet politiek ingesteld, maar politiek is desalniettemin een element in het ‘narratief’ van dit werk. Het gaat inderdaad over politiek, maar ook over religie en cultuur: alles. Deze geïntegreerde conceptie van het stuk wordt naar het publiek overgebracht. Het gaat over de geschiedenis van de mensheid, welke gevuld is met vele tragedies. Het Sovjetregime is daar één van. Het leven is niet altijd gevuld met blijheid; het zou een illusie zijn om iets anders te denken. Tragedies vormen mensen en laten hun identiteit realiseren. Ze helpen ons om bij een diepere en betere versie van onszelf te komen. Na het spelen van dit stuk kun je alles spelen, omdat het interpreteren en het spelen van deze muziek zo’n zware taak is. Als ik dit stuk lichter zou vertolken, zou het nog steeds geweldige muziek zijn, maar niet Genin. Het zou minder intens zijn en de metafysische boodschap zou compleet vervagen.

Is de muziek ‘moeilijk te begrijpen’ voor het publiek? Hoe bereik je de ‘man op de straat’?

Voor mij is de muziek kristalhelder, het lijkt alsof ik elke noot begrijp. Iedereen heeft een erg sterke mening over het stuk -hetzij negatief, hetzij positief- en is in staat om hun eigen wereld om de muziek heen te bouwen, iets dat van groot belang is. Dit is de taak van de uitvoerenden. Ik heb geen enkele keer van iemand gehoord dat het allemaal te gecompliceerd was of dat ze totaal niet wisten waar het stuk over gaat. Het publiek reageert op de vertolking; ze zijn daar. Het was zeker moeilijk om structuur gedurende de hele periode van uitvoering te creëren, maar ik ben erin gegroeid. Ik heb geen synesthetische ervaring nodig, aan een helder onderwerp, een thema, heb ik genoeg. Als de muziek je heeft overtuigd, kun je iemand anders ook overtuigen. Het is heel erg energetische muziek, dus het publiek kan de ‘betekenis’ van dit stuk gelijk vatten, denk ik.

Wat betekent je dagelijkse leven voor de muziek waarop je muziek beleeft en vice versa? Bestaat er zoiets als een ‘muzikale blik’ op de wereld?

Ik haal veel inspiratie uit het dagelijkse leven. Sommige mensen die hier nu aanwezig zijn, zouden me kunnen inspireren. Politieke gebeurtenissen en gewone gebeurtenissen kunnen me niet langer verrassen; het is allemaal al eens gebeurd. Mijn muzikale leven blijft wel als een redelijk afgebakend domein bestaan. Ik probeer soms met nadruk om op een bewuste manier na te denken over muziek. Je moet je muzikale bestaan soms op een onderbewust niveau verwerken. Je ‘rauwe natuur’ kan je soms verder helpen dan het transparante bewustzijn. Wij, mijn man [red: Andrei Navrozov, schrijver] en ik, leven in Palermo, erg inspirerend. Richter leefde daar bijvoorbeeld toen hij rond de 70 was, Wagner schreef Parsifal daar, Goethe leefde er voor een jaar. Het is zo historisch daar. Als je alleen al een blokje omloopt, raak je ondergedompeld in geschiedenis en cultuur. Ik word omringd door een geweldige atmosfeer en fantastische mensen. De meesten van hen zitten niet in de muziek, maar in de kunst in zijn algemeen. Het zijn journalisten, schrijvers, acteurs, regisseurs en veel schilders. Ik wil niet te veel muzikanten in mijn omgeving; daar haal ik niet zo veel inspiratie uit, uitzonderingen –oudere collega’s en docenten bijvoorbeeld- daargelaten. Ik schrijf of schilder zelf niet, maar mijn passie voor deze gebieden is erg groot, ik kan er erg van genieten. Van de andere kant pas ik inzichten die ik uit de muziek heb gehaald ook toe op andere velden in mijn leven. Een van de belangrijkste boodschappen in deze muziek, mijns inziens, is dat mensen compassie voor elkaar zouden moeten tonen. We verliezen deze vaardigheid in deze ‘nieuwe’ wereld, deze geglobaliseerde wereld. Dit idee vindt men terug in religie en in het Nieuwe Testament. We moeten begrijpen dat we allemaal, op de een of andere manier, zwak zijn, ondanks dat we als machtige, welvarende, gezonde en sterke personen aan onszelf verschijnen. Diep van binnen zijn we allemaal zwak. We kunnen om elke ziel en iedere persoonlijkheid schreien, we zouden elkaar moeten helpen. We kunnen dit leven makkelijker, lichter en dragelijker maken. We zouden het niet zonder kunnen stellen. We hoeven ons niet wreed te gedragen; dat is een resultaat van die zogenaamde vooruitgang. Het tonen van compassie jegens elkander is misschien niet de oplossing tegen de impasse in de nieuwe orde zijn, zoals deze zich manifesteert in extreme gelijkheid en saaiheid, maar het is één van de dingen die we gewoon zouden moeten doen. We zijn allemaal verschillend, laten we dat respecteren! We kunnen de wereld weliswaar niet veranderen, maar de nieuwe ‘slavensamenleving’, gevangen in illusies en valse beeldvorming over hun vermeende vrijheid, staat me niet aan.

Dit ethische appel in ogenschouw nemende, zou je dit stuk misschien in een kerk willen opvoeren?

Heb ik al gedaan! Dit was in Zürich, in de St. Peter kerk, met de grootste klok van Europa voor het podium. Het was pure metafysica. Er is één grote climax in dit stuk en precies hierna begonnen er bellen te luiden. Ik werd overmand door gevoelens van transcendentie. Iedereen was onder de indruk van het werk, zeker in de context van deze setting. Het onderwerp van deze cyclus is tijd en dat werd daar heel tastbaar gemaakt. Ik ben zelfs Russisch-orthodox en ik haal veel inspiratie uit mijn geloof. Ik zijn mijn optredens als toewijdingen aan God. Alle goede muziek, incluis dit werk, is toegewijd aan God. Genin zelf is niet religieus, maar deze door hem geschreven muziek doet me anders denken. Er zijn bijvoorbeeld, alleen al in het zesde gedeelte, zoveel verschillende stijlen in deze muziek vertegenwoordigd, maar hij is er op een of andere manier in geslaagd om ze allemaal te verenigen. Hoe hij daarin precies is geslaagd? Dat is een vraag voor musicologen. Onderbewust –als artiesten iets willen zeggen, maar uiteindelijk iets anders zeggen- wijden alle muzikanten hun muziek toe aan God. Ik heb veel energie in mijn aanpak van dit stuk gestoken. De intensiteit is enorm; ik ben me er niet altijd van bewust waar ik precies ben tijdens het spelen. Je kunt al je angsten kwijt in deze muziek; het is misschien vergelijkbaar met een therapeutische sessie, het maakt je weer gezond. Voor mij althans, het publiek zal gek worden. Ik wil hen confronteren met hun diepste verlangens en angsten. De muziek functioneert als een spiegel. Ik wil op het zelfde moment de zonden van de mensheid tonen, maar ook de innerlijke puurheid. Oordelen is echter niet aan mij; laat henzelf dat maar doen. Er is geen ontsnappingsroute die je wegleidt van deze fundamentele confrontatie, je zult tegenover jezelf komen te staan. Het maakt niks uit of je deze muziek individueel of in een groep beluistert. Je zou het kunnen vergelijken met een religieuze bekentenis; je staat er helemaal alleen voor.

Foto's Sasha Gusuv

Foto's

Nieuws Persberichten

2014 27-11
Andy Burrows is een drummer en singer-songwriter die bekendheid vergaarde als drummer van de band
2014 27-11
The Dandy Warhols is een indie/garage rock band uit Portland die ontstond tijdens het hoogtepunt

Arrangementen jouw voordeel

Jazzclub MusicArte, Zwolle
Wanneer: zondag 9 november, 2014
Arrangement prijs: €20,00
Wereldrestaurant Forest, Lengel
Wanneer: zaterdag 28 juni, 2014 to vrijdag 31 oktober, 2014
Arrangement prijs: €22,50

Nieuws Recensies, reviews, interviews

shazlique

Whitesnake – Live in ‘84 (Back To The Bone)

Label: Frontiers

Tags:
shazlique

Crazy Lixx – Crazy Lixx

Label: Frontiers

Eindoordeel: 7/10

 

Tags:
Noorda

Bear’s Den – Islands
Label: Caroline
Eindoordeel: 8

Tags:
Noorda

The Temperance Movement – Temperance Movement (deluxe)
Label: Earache

Beeld video | foto

Melanie Fiona bevestigd als support act voor Alicia Keys
Lowlands
Lenny Kravitz 17 oktober in Ahoy

Agenda van vrijdag 28 november

Being as an Ocean
zaterdag, november 29, 2014 - 19:00
Het gaat goed met de Amerikaanse melodische hardcore band Being As An Ocean. Na een succesvolle debu ­»
FRIS
zaterdag, november 29, 2014 - 19:30
FRIS is een feest voor jongeren van 12 tot en met 15 jaar. De essentie van de FRIS-feesten is dat er ­»
Waylon
zaterdag, november 29, 2014 - 20:00
Heaven After Midnight U betaalt per ticket € 3,10 servicekosten. Dit bedrag wordt in het bestelproce ­»
Blaudzun
zaterdag, november 29, 2014 - 20:00
Blaudzun (Johannes Sigmond) is een van de meest geprezen singer-songwriters van Nederland. Hij speel ­»

Column

Eric Ineke
Eric Ineke

Na een relatief rustige september maand ging oktober wervelend van start met een optreden op de uitreiking van de Heineken Awards in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Dit was met de onvolprezen Sanna van Vliet , Marius Beets en de tenorsaxofonist met de mooiste sound van Europa, Ferdinand Povel. De Heineken Awards zijn voor hoogwaardige internationale wetenschappers, dus we waren wel op onze... Lees meer