Zoek...
ALBUM RECENSIE
DOOR JAN KLUPPER
2016-07-01 07:00:00 • 9 min lezen

Brasil Sinfônico met Paulinho da Viola, Yamandu Costa en het RPhO

Op 14 mei 1940 werd De Grote Doelenzaal aan de Coolsingel verwoest tijdens het bombardement op Rotterdam. Op 18 mei 1966 werd het nieuwe concert- en congresgebouw de Doelen aan het Schouwburgplein geopend. Dit was de bekroning van de Rotterdamse wederopbouw en het keerpunt in de culturele wederopbouw van de stad. De Doelen werd direct omarmd door de Rotterdamse bevolking. Het was het eerste nieuwe gebouw in de wederopbouw van de stad dat een andere bestemming had dan economie of wonen.. In 2016 wordt teruggeblikt op 75 jaar wederopbouw en bestaat de Doelen vijftig jaar. In het kader van ‘Rotterdam viert de stad’ brengt De Doelen dit voorjaar een aantal jubileumconcerten. Daarin heeft het Rotterdams Philharmonisch Orkest een vooraanstaande rol. Het RPhO heeft een connectie met Brazilië en heeft twee solisten uitgenodigd die een hedendaagse invulling geven aan de traditionele muziek uit dit land. Onder de titel ‘Brasil Sinfônico’ brengt het RPhO een gevarieerd programma, waarin een aantal elementen uit de Braziliaanse muziekcultuur worden samengebracht.. Brazilië is een immens groot land met een overweldigende natuur. Het land kent een vroege beschaving. Al duizenden jaren voor Christus werden het Amazonebekken en de kustgebieden van Brazilië bewoond door indianen. Door de Portugese kolonisatie, de import van slaven en diverse handelsbetrekkingen, werd Brazilië overspoeld door culturele invloeden. De huidige bevolking van ruim 200 miljoen inwoners bestaat uit indianen, Afrikanen en Europeanen. Deze multiculturele samenleving is een onuitputtelijke bron van creatieve ideeën. De kunst van Brazilië is verfijnd en vormt een ongekend kleurrijk spectrum. Toch komen veel Westerlingen niet verder dan voetbal, Rio de Janeiro, carnaval en samba.. Onmiskenbaar hebben slaven afkomstig uit Afrika veel invloed gehad op de ontwikkeling van de muziek in Zuid-Amerika. Net zoals in de jazzmuziek wordt de muziek uit Brazilië gedomineerd door ritme. Zoals onder andere toegepast in de samba, de choro en de bossa nova, is ritme vaak een complex en sfeerbepalend element van de muziek. Muziek is sterk verweven met de sociaal-culturele kaders in Zuid-Amerikaanse landen. Naast voetbal en eten, is muziek een manier van leven en communiceren. Veel bekende musici zijn afkomstig uit of betrokken bij sambascholen in de favela’s.. Brazilië heeft in politiek opzicht een roerige geschiedenis, zoals ook nu weer blijkt uit de actuele ontwikkelingen. Wereldberoemde Braziliaanse singer-songwriters, zoals Paulinho da Viola, waren betrokken bij de ontwikkeling van de Música popular brasileira en hebben een stempel gedrukt op de muziekcultuur.. In de Doelen klinkt klassieke muziek die gedeeltelijk wortelt in de Europese traditie en is verrijkt met kenmerkende elementen van de Braziliaanse muziek: ritme en verfijnde lyriek. Het concert opent met werk van Antônio Carlos Jobim, die naast wereldvermaarde hits ook een symfonie schreef, en van Heitor Villa-Lobos, de grootste componist van de twintigste eeuw. De korte delen uit grotere symfonische werken zijn strikt melodisch opgebouwd en fraai gearrangeerd. In het werk van Jobim klinkt de bossa nova. Villa-Lobos verrast met een vocalise voor sopraan en acht cello’s. Intieme dramatiek die aan Ennio Morricone doet denken.. Gitarist en componist Yamandu Costa presenteert zijn ‘Concerto de Frontiera’ voor gitaar en orkest. Costa heeft het orkest gereduceerd tot strijkers, vier houtblazers en drie koperblazers. In zijn werk verbindt hij de choro met een melodische orkestratie. Dat hij een prominente rol voor zichzelf weglegt, spreekt voor zich. Costa behoort tot de absolute wereldtop van gitaristen. Met zijn virtuositeit dient en benut hij de mogelijkheden van de 7-snarige gitaar. Zijn spel is een combinatie van lieflijke eenvoud, gelaagdheid en een verbluffende techniek. Ingetogen getokkelde frasen wisselt hij af met robuust aangeslagen akkoorden die in ongekend fraaie harmonische structuren en sequensen worden gegoten. In Fiesta flirt Costa met het orkest. Coração de Camalote is een zoete nocturne. In Contrabando klinkt meer drama. De gitaar klinkt verweesd in een flamenco die steeds meer diepte krijgt als het orkest zich invoegt. Dreigende dissonante van de bassen en een climax op de hoorns, vormen geladen contrasten.. Na de pauze etaleert het RPhO haar kwaliteiten als showorkest, dat voor dit concert is aangevuld met een piano, percussie en achtergrondzangeressen. De klank van het orkest heeft een zwoele lichtheid, die wordt gedragen door een kleurrijk arrangement. Een instrumentale ‘ouverture’ met kenmerken van filmmuziek en een Latin genrestuk, is de opmaat voor de grote solist van deze avond. Sambista Paulinho da Viola wordt ontvangen in een sfeer die de Doelen heeft betoverd. Glimlachend ondergaat de beroemde Braziliaan de ovatie van zijn publiek. Zijn eerste liedje zingt Paulinho met begeleiding van het orkest. Hij is goed bij stem en zingt met souplesse. Zijn timbre is mild en  gelijkmatig. Bij de meeste liedjes begeleidt Paulinho zichzelf op cavaquinho. De heldere klank van het kleine snaarinstrument lijkt vergroeid met de lichtheid van zijn stemgeluid. Paulinho’s muziek is elegant en drijft op een mengeling van eenvoud en geraffineerde lichtheid. Ingrediënten die zijn verweven met de levenslust van Brazilië. Paulinho wordt op het podium vergezeld door zijn zoon João Rabello, die zijn vader in een aantal duetten begeleidt op klassieke gitaar. Het samenspel van cavaquinho en gitaar creëert een intieme setting. De atmosfeer van het hele concert ademt intimiteit en gedragen lichtheid. Veel Braziliaanse muziek heeft vaste stijlkenmerken: dramatiek in vreemde dissonanten en syncopische bewegingen, die wordt overtroeft door sprankelende melodieën en energieke ritmes. Paulinho blijft bij zichzelf en schittert in warmte en eenvoud. Swing en de grotere gebaren laat hij over aan het RPhO. Het orkest wordt op deze avond geleid door de jonge Venezolaanse gastdirigent Manuel López-Gómez..Brasil Sinfônico Rotterdams Philharmonisch Orkest Paulinho da Viola Yamandu Costa Manuel López-Gómez. 2 juni 2016, De Doelen, Rotterdam.Tekst: Roland Huguenin.

Deel via social media: